Professioneel » Voor gemeenten

Er zijn steeds meer gemeenten die grond beschikbaar willen stellen voor particulieren die - al dan niet in groepsverband - zelf hun woningen willen realiseren. De gemeente is bij een groot deel van het proces betrokken speelt daarin een doorslaggevende rol. Er zijn grofweg twee scenario’s denkbaar:

  • 1. Een gemeente reageert op de vraag van een groep om grond.
  • 2. Een gemeente zet collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO) in als instrument van het woonbeleid.

Reactief: een groep vraagt om grond

CPO-groepen ontstaan vaak vanzelf, vanuit de behoefte aan passende woonruimte. Ze komen bij de gemeente met onder andere de vraag naar grond. De gemeente moet dan op die vraag reageren.

(Voor aanvullende informatie, zie het Handboek CPO voor gemeenten. Hierin worden alle vragen waar een gemeente tegenaan kan lopen in een CPO-proces beantwoord.)

Achtervang
De gemeentelijke bemoeienis bij het bouwproces zelf is niet anders dan bij een regulier project. Het verschil is wel dat particulieren geen “bedrijfsrisico” kunnen lopen. Zorg dus dat de groep een achtervangpartij regelt.

Soepele procedures
Een voorspoedig verloop van alle procedures is belangrijk. Hiervoor kan bijvoorbeeld een plangroep worden opgericht, waarin de CPO-groep, architect en gemeente allemaal een plek hebben. Een andere optie is de vergunningencoach, zoals die in Rotterdam voor de kluswoningen wordt toegepast.

Heldere randvoorwaarden
Heldere randvoorwaarden helpen een CPO-groep bij het bepalen van haar speelruimte. Is er grond beschikaar? Welke ondersteuning biedt de gemeente, en welke eisen stelt ze aan het project? Sommige gemeenten bieden vooral vrijheid, anderen kiezen ervoor om de groep uit te dagen en te vragen bijvoorbeeld ook voorzieningen voor de buurt te realiseren.

Actief: Gemeente zet CPO in bij het woonbeleid

CPO kan een instrument zijn in het gemeentelijk woonbeleid en een bijdrage leveren aan het oplossen van ingewikkelde beleidsvragen:

Sociale cohesie en vernieuwing
Bewoners die samen woningen en hun woonomgeving hebben gebouwd, hebben een sterkere band dan ’toevallige’ buren. Een goed voorbeeld is Vrijburcht in Amsterdam IJburg.Hier hebben de bewoners samen voor voorzieningen gecreëerd waar de rest van de buurt ook gebruik van kan maken, zoals een theater en een kinderopvang .

Kansen voor bijzondere groepen
Met CPO kan een gemeente groepen bedienen die buiten de ’woningboot’ dreigen te vallen. Denk aan mensen met lagere inkomens (bijv. starters) of mensen die speciale voorzieningen willen (bijv. senioren, kunstenaars). Het ouderencomplex Triade in Vlaardingen is zo’n voorbeeld.

Betaalbare woningbouw
Een woning die in eigen beheer wordt gebouwd, krijg je in eigendom tegen de kostprijs. Starters gebruiken dit verschil om bereikbare woningen te realiseren. Zo is in de Kersentuin in Utrecht de overwaarde ingezet voor de bouw van een parkeergarage, waardoor er meer openbare ruimte kon worden gerealiseerd.

Eerste hulp bij CPO

Geen grond?  Bestem grond voor (C)PO. Een gemeente die zelf geen grondposities heeft kan met behulp van de grondexploitatiewet regelen dat bij nieuwbouw of herontwikkeling een deel van de woningen in particulier opdrachtgeverschap wordt gerealiseerd. Zie: Handreiking Grondexploitatiewet, Ministerie van VROM.

CPO financieel stimuleren? Ga in gesprek met de provincie. Het Ministerie van VROM heeft in 2008 acht miljoen euro beschikbaar gesteld voor het stimuleren van CPO. Iedere provincie die aanspraak wil doen op die gelden moet een regeling in het leven roepen. Klik hier voor informatie over de regeling in Gelderland / Brabant. Zie: Meer ruimte voor eigenbouw, verslag van de studieochtend eigenbouw in BLS-gemeenten door SEV Realisatie

Reageren op een CPO-initiatief? Kijk of er ruimte te vinden is voor dit plan,  of het past bij de gemeentelijke doelstellingen, of er grond beschikbaar is? Doorloop de checklist:

  • Behandel je de groep wel of niet als een ontwikkelaar met winstoogmerk?
  • Zorg voor eenduidige en duidelijke randvoorwaarden.
  • Zorg dat de groep zich laat begeleiden bij het doorlopen van alle procedures.
  • Stel als eis dat de groep een rechtspersoon vormt en achtercang regelt.
  • Maak afspraken over de inrichting en het beheer van de openbare ruimte.
  • Evalueer het proces na afloop van de planprocedure. Neem de geleerde lessen op in het gemeentelijk beleid!

(Bron: Handboek CPO voor gemeenten)

Ervaringen delen? Samen een wiel uitvinden gaat vaak makkelijker dan alleen. In een kennisnetwerk CPO kunnen gemeenten samen concrete oplossingen ontwikkelen voor CPO-vraagstukken. Wilt u weten of er in uw regio een kennisnetwerk CPO bestaat, of er wellicht eentje opzetten? Neem dan contact op met ICEB.

Eerste hulp nodig? 
Neem contact met het Expertteam Eigenbouw van het Rijk, via AgentschapNL kunt u experts uit collega-gemeenten invliegen om een start te maken.